Readme.it in English  home page
Readme.it in Italiano  pagina iniziale
readme.it by logo SoftwareHouse.it

Ebook in formato Kindle (mobi) - Kindle File Ebook (mobi)

Formato per Iphone, Ipad e Ebook (epub) - Ipad, Iphone and Ebook reader format (epub)

Versione ebook di Readme.it powered by Softwarehouse.it




T.Macci Plauti

Mostellaria




Atto 1Scena 1

Grvmio


Exi eculina sis forasmastigia


qui miinter patinas exhibes argutias.


egredereerilis permitiesex aedibus.


ego polte rurisi vivamulciscar probe.

 5

exiinquamnidore culina. quid lates?


Tranio


quidtibimalumhic ante aedis clamitatiost?


an ruricenses te esse? abscede ab aedibus.


abirusabi dierecteabscede ab ianua.

10

emhocine volebas?  Gr. Perii. cur me verberas?

10

Tr.


Quiavivis. Gr. Patiar. sine modo adveniat senex.


sinemodo venire salvomquem absentem comes.


Tr.


Necveri simile loquere nec verumfrutex


comessequemquam ut quisquam absentem possiet.


Gr. 

 15

Tuurbanus vero scurradeliciae popli

 15

rusmihi tu obiectas? sane hoccredoTranio


quod tein pistrinum scis actutum tradier.


cishercle paucas tempestatesTranio


augebisruri numerumgenus ferratile.

 20

nuncdum tibi lubet licetquepotaperde rem

 20

corrumpeerilem adulescentem optumum;


diesnoctesque bibitepergraecamini


amicasemite liberatepascite


parasitosobsonate pollucibiliter.

 25

haecinemandavit tibiquom peregre hinc itsenex?

 25

hocinemodo hic rem curatam offendet suam?


hocineboni esse officium servi existumas


ut erisui corrumpat et rem et filium?


nam egoillum corruptum ducoquom his factis studet;

 30

quonemo adaeque iuventute ex omni Attica

 30

antehacest habitus parcus nec magis continens


is nuncin aliam partem palmam possidet.


virtuteid factum tua et magisterio tuo.


Tr. 


Quidtibimalumme aut quid ego agam curatiost?

 35

an ruriquaeso non suntquos curesbovis?

 35

lubetpotareamarescorta ducere.


meitergi facio haecnon tui fiducia.


Gr. 


Quamconfidenter loquitur.  Tr. At te Iuppiter


diqueomnes perdantfuoboluisti alium.

 40

germanainluviesrusticushircushara suis

 40

caenokoprôn commixte.  Gr. Quid vis fieri?


nonomnes possunt olere unguenta exotica


si tuolesneque superiores accumbere

 45

nequetam facetis quam tu vivis victibus.


tu tibiistos habeas turtures piscis avis

 45

sine mealiato fungi fortunas meas.


tufortunatu'sego miser: patiunda sunt.

 50

meumbonum mete tuom maneat malum.


Tr. 


Quasiinvidere mi hoc videreGrumio


quiamihi bene est et tibi male est; dignissumumst:

 50

decetme amare et te bubulcitarier


mevictitare pulchrete miseris modis.


Gr. 

 55

Ocarnuficium cribrumquod credo fore


ita teforabunt patibulatum per vias


stimulis<carnufices>si huc reveniat senex.

 55

Tr. 


Quiscisan tibi istuc evenat prius quam mihi?


Gr. 


Quianumquam meruitu meruisti et nunc meres.


Tr. 

 60

Orationisoperam compendi face


nisi temala re magna mactari cupis.


Gr. 


Ervomdaturin estisbubus quod feram?

 60

datesi non estis. agiteporro pergite


quoniamoccepistis: bibitepergraecamini

 65

esteecfercite vossaginam caedite.


Tr. 


Taceatque abi rus. ego ire in Piraeum volo


invesperum parare piscatum mihi.

 65

ervomtibi aliquis cras faxo ad villam adferat.


quidest? quid tu me nunc optuerefurcifer?


Gr. 

 70

Poltibi istuc credo nomen actutum fore.


Tr. 


Duminterea sic sitistuc actutum sino.


Gr. 


Itaest. sed unum hoc scito: nimio celerius

 70

venietquod noles quam illudquod cupide petas.


Tr. 


Molestusne sis nunciami ruste amove.

 75

ne tu[erres] hercle praeterhac mihi non facies moram.--


Gr. 


Satinabiit neque quod dixi flocci existumat?


pro diimmortalesobsecro vostram fidem

 75

facitehuc ut redeat noster quam primum senex


trienniumqui iam hinc abestprius quam omnia

 80

periereet aedis et ager; qui nisi huc redit


paucorummensum sunt relictae reliquiae.


nuncrus abibo. nam eccum erilem filium

 80

videocorruptum ex adulescente optumo.--



Atto 1Scena 2

Philolaches 


Recordatusmultum et diu cogitavi

 85

argumentaquein pectus institui multa


egoatque in meo cordesi est quod mihi cor


eamrem volutavi et diu disputavi

 5

hominemcuius reiquando natus esset


similemesse arbitrarer simulacrumque habere:

 90

idrepperi iam exemplum.


novarumaedium esse arbitror similem ego hominem


quandonatus est. ei rei argumenta dicam.

 10

[atquehoc haud videtur veri simile vobis


atego id faciam esse ita ut credatis.]

 95

[profectoita esse ut praedico vera vincam.]


atquehoc vosmet ipsiscioproinde uti nunc


egoesse autumoquando dicta audietis

 15

meahaud aliter id dicetis.


auscultateargumenta dum dico ad hanc rem:

 100

simulgnaruris vos volo esse hanc rem mecum.


aedesquom extemplo sunt parataeexpolitae


factaeprobe examussim

 20

laudantfabrum atque aedes probantsibi quisque inde exemplum expetunt


sibiquisque similis volt suassumptum operam <non> parcuntsuam.

 105

atqueubi illo immigrat nequam homoindiligens


cumpigra familiaimmundusinstrenuos


hiciam aedibus vitium additurbonae cum curantur male;

 25

atqueillud saepe fit: tempestas venit


confringittegulas imbricesque: ibi

 110

dominusindiligens reddere alias nevolt;


venitimberperlavit parietesperpluont


tignaputefacitperdit operam fabri:

 30

nequiorfactus iam est usus aedium.


atque<ea> haud est fabri culpased magna pars

 115

moremhunc induxerunt: si quid nummo sarciri potest


usquemantant neque id faciuntdonicum


parietesruont: aedificantur aedes totae denuo.

 35

haecargumenta ego aedificiis dixi; nunc etiam volo


dicereut homines aedium esse similis arbitremini.

 120

primumdumparentes fabri liberum sunt:


eifundamentum substruont liberorum;


extolluntparant sedulo in firmitatem

 40

etut in usum boni et in speciem


poplosint sibiquehaud materiae reparcunt

 125

necsumptus ibi sumptui esse ducunt;


expoliunt:docent litterasiura leges


sumptusuo et labore

 45

nitunturut alii sibi esse illorum similis expetant.


adlegionem cum ita <paratos mittunt>adminiclum eis danunt

 130

tumiamaliquem cognatum suom.


eatenus.abeunt a fabris. unum ubi emeritum est stipendium


igiturtum specimen cerniturquo eveniat aedificatio.

 50

namego ad illud frugi usque et probus fui


infabrorum potestate dum fui.

 135

posteaquom immigravi ingenium in meum


perdidioperam fabrorum ilico oppido.


venitignaviaea mihi tempestas fuit

 55

miadventu suo grandinem [imbremque] attulit;


haecverecundiam mi et virtutis modum

 140

deturbavitdetexitque a me ilico;


postillaoptigere me neglegens fui.


continuopro imbre amor advenit [in cor meum]

 60

isusque in pectus permanavitpermadefecit cor meum.


nuncsimul resfidesfamavirtusdecus

 145

deseruerunt:ego sum in usu factus nimio nequior.


atqueedepol ita haec tigna umide <iam> putent: non videor mihi


sarcireposse aedes measquin totae perpetuae ruant

 65

cumfundamento perierint nec quisquam esse auxilio queat.


cordoletcum scio ut nunc sum atque ut fui

 150

quoneque industrior de iuventute erat


<quisquamnec clarior> arte gymnastica:


discohastispilacursuarmisequo

 70

victitabamvolup


parsimoniaet duritia discipulinae aliis eram

 155

optumiquique expetebant a me doctrinam sibi.


nuncpostquam nihili sumid vero meopte ingenio repperi.


AAtto 1Scena 3

Philemativm 


Iampridem ecastor frigida non lavi magis lubenter


necquom me meliusmea Scapharear esse deficatam.


Sc. 


Eventusrebus omnibusvelut horno messis magna

 160

fuit.  Philem. Quidea messis attinet ad meam lavationem?

 5

Sc. 


Nihiloplus quam lavatio tua ad messim.  Philol. OVenus venusta


haecilla est tempestas meamihi quae modestiam omnem


detexittectus qua fui; tum mihi Amor et Cupido


inpectus perpluit meumneque iam umquam optigere possum:

 165

madentiam in corde parietesperiere haec oppido aedis.

 10

Philem. 


Contemplaamabomea Scaphasatin haec me vestis deceat.


volome placere Philolachimeo ocellomeo patrono.


Sc. 


Quintu te exornas moribus lepidisquom lepida tute es?


nonvestem amatores amant [mulieris]sed vestis fartim.


Philol. 

 170

Itame di amentlepidast Scaphasapit scelesta multum.

 15

utlepide omnes mores tenet sententiasque amantum.


Philem. 


Quidnunc?  Sc. Quid est?  Philem. Quinme aspice et contemplaut haec me deceat.


Sc. 


Virtuteformae id evenitte ut deceat quidquid habeas.


Philol. 


Ergoob istuc verbum teScaphadonabo ego hodie aliqui

 175

nequepatiar te istanc gratiis laudassequae placet mi.

 20

Philem. 


Noloego te adsentari mihi.  Sc. Nimis tu quidemstulta es mulier.


ehomavis vituperarier falso quam vero extolli?


equidempol vel falso tamen laudari multo malo

 180

quamvero culpari aut meam speciem alios inridere.


Philem. 


Egoverum amoverum volo dici mihi: mendacem odi.

 25

Sc. 


Itatu me amesita Philolaches tuos te ametut venusta es.


Philol. 


Quidaisscelesta? quo modo adiurasti? ita ego istam amarem?


quidistaec meid cur non additum est? infecta dona facio.

 185

periisti:quod promiseram tibi donumperdidisti.


Sc. 


Equidempol miror tam catamtam docilem te et bene doctam

 30

nuncstultam stulte facere.  Philem. Quin monequaesosi quid erro.


Sc. 


Tuecastor errasquae quidem illum expectes unum atque illi


morempraecipue sic geras atque alios asperneris.

 190

matronaenon meretricium est unum inservire amantem.


Philol. 


ProIuppiternam quod malum versatur meae domi illud?

 35

dideaeque me omnes pessumis exemplis interficiant


nisiego illam anum interfecero siti fameque atque algu.


Philem. 


Noloego mihi male teScaphapraecipere.  Sc. Stultaes plane

 195

quaeillum tibi aeternum putes fore amicum et benevolentem.


moneoego te: te ille deseret aetate et satietate.

 40

Philem. 


Nonspero.  Sc. Insperata accidunt magis saepequam quae speres.


postremosi dictis nequis perduciut vera haec credas


meadictaex factis nosce rem. vides quae sim; et quae fui ante.

 200

nihiloego quam nunc tu * * amata sum; atque uni modo gessi morem:


quipol meubi aetate hoc caput colorem commutavit

 45

reliquitdeseruitque me. tibi idem futurum credo.


Philol. 


Vixcomprimorquin involem illi in oculos stimulatrici.


Philem. 


Solamille me soli sibi suo <sumptu> liberavit:

 205

illime soli censeo esse oportere opsequentem.


Philol. 


Prodi immortalesmulierem lepidam et pudico ingenio.

 50

benehercle factum et gaudeo mihi nihil esse huius causa.


Sc. 


Inscitaecastor tu quidem es.  Philem. Quapropter?  Sc. Quaeistuc <cures>


utte ille amet.  Philem. Cur obsecro noncurem?  Sc. Libera es iam.

 210

tuiam quod quaerebas habes: ille te nisi amabit ultro


idpro tuo capite quod dedit perdiderit tantum argenti.

 55

Philol. 


Periihercleni ego illam pessumis exemplis enicasso.


illahanc corrumpit mulierem malesuada vitilena.


Philem. 


Numquamego illi possum gratiam referre ut meritust de me.

 215

Scaphaid tu mihi ne suadeasut illum minoris pendam.


Sc. 


Athoc unum facito cogites: si illum inservibis solum

 60

dumtibi nunc haec aetatulastin senecta male querere.


Philol. 


Inanginam ego nunc me velim vertiut veneficae illi


faucesprehendam atque enicem scelestam stimulatricem.


Philem. 

 220

Eundemanimum oportet nunc mihi esse gratumut impetravi


atqueolimprius quam id extudiquom illi subblandiebar.

 65

Philol. 


Divime faciant quod voluntni ob istam orationem


teliberasso denuo et ni Scapham enicasso.


Sc. 


Sitibi sat acceptum est fore tibi victum sempiternum

 225

atqueillum amatorem tibi proprium futurum in vita


soligerundum censeo morem et capiundas crines.

 70

Philem. 


Vtfama est hominiexin solet pecuniam invenire.


egosi bonam famam mihi servassosat ero dives.


Philol. 


Siquidemhercle vendundust patervenibit multo potius

 230

quamte me vivo umquam sinam egere aut mendicare.


Sc. 


Quidillis futurum est ceteris qui te amant?  Philem. Magisamabunt

 75

quom<me> videbunt gratiam referre <bene mere>nti.


Philol. 


Vtinamnunc meus emortuos pater ad me nuntietur


utego exheredem meis bonis me faciam atque haec sit heres.


Sc. 

 235

Iamista quidem absumpta res erit: dies noctesque estur bibitur


nequequisquam parsimoniam adhibet: sagina plane est.

 80

Philol. 


Inte hercle certumst principe ut sim parcus experiri


namneque edes quicquam neque bibes apud me his decem diebus.


Philem. 


Siquid tu in illum bene voles loquiid loqui licebit:

 240

necrecte si illi dixerisiam ecastor vapulabis.


Philol. 


Edepolsi summo Iovi bovi eo argento sacruficassem

 85

proillius capite quod dedinumquam aeque id bene locassem.


videaseam medullitus me amare. ohprobus homo sum:


quaepro me causam diceretpatronum liberavi.


Sc. 

 245

Videote nihili pendere prae Philolache omnis homines.


nuncne eius causa vapulemtibi potius adsentabor.

 90

[siacceptum sat habestibi fore illum amicum sempiternum.]


Philem. 


Cedomi speculum et cum ornamentis arculam actutumScapha


ornataut simquom huc adveniat Philolaches voluptas mea.


Sc. 

 250

Mulierquae se suamque aetatem spernitspeculo ei usus est:


quidopust speculo tibiquae tute speculo speculum es maxumum?

 95

Philol. 


Obistuc verbumne nequiquamScaphatam lepide dixeris


daboaliquid hodie peculi tibiPhilematium mea.


Philem. 


Suoquique loco (viden?) capillus satis compositust commode.


Sc. 

 255

Vbitu commoda escapillum commodum esse credito.


Philol. 


Vahquid illa pote peius quicquam muliere memorarier?

 100

nuncadsentatrix scelesta estdudum adversatrix erat.


Philem. 


Cedocerussam.  Sc. Quid cerussa opustnam?  Philem. Qui malas oblinam.


Sc. 


Vnaopera ebur atramento candefacere postules.


Philol. 

 260

Lepidedictum de atramento atque ebore. eugeplaudo Scaphae.


Philem. 


Tumtu igitur cedo purpurissum.  Sc. Non do.scita es tu quidem.

 105

novapictura interpolare vis opus lepidissimum?


nonistanc aetatem oportet pigmentum ullum attingere


nequecerussam neque melinumneque aliam ullam offuciam.


Philem. 

 265

Capeigitur speculum.  Philol. Ei mihi miserosavium speculo dedit.


nimisvelim lapidemqui ego illi speculo diminuam caput.

 110

Sc. 


Linteumcape atque exterge tibi manus.  Philem. Quiditaobsecro?


Sc. 


Vtspeculum tenuistimetuo ne olant argentum manus:


neusquam argentum te accepisse suspicetur Philolaches.


Philol. 

 270

Nonvideor vidisse lenam callidiorem ullam alteras.


utlepide atque astute in mentem venit de speculo malae.

 115

Philem. 


Etiamneunguentis unguendam censes?  Sc. Minimefeceris.


Philem. 


Quapropter?  Sc. Quiaecastor mulier recte oletubi nihil olet.


namistae veteresquae se unguentis unctitantinterpoles

 275

vetulaeedentulaequae vitia corporis fuco occulunt


ubisese sudor cum unguentis consociavitilico

 120

itidemolentquasi cum una multa iura confudit cocus.


quidolant nesciasnisi id unumni male olere intellegas.


Philol. 


Vtperdocte cuncta callet. nihil hac docta doctius.

 280

verumillud esse maxima adeo pars vestrorum intellegit


quibusanus domi sunt uxoresquae vos dote meruerunt.

 125

Philem. 


Agedumcontempla aurum et pallamsatin haec <me> deceatScapha.


Sc. 


Nonme istuc curare oportet.  Philem. Quemobsecro igitur?  Sc. Eloquar:

 285

Philolachemis ne quid ematnisi quod sibi placere censeat.


[namamator meretricis mores sibi emit auro et purpura.]


quidopustquod suom esse nolitei ultro ostentarier?

 130

[purpuraaetati occultandaestaurum turpi mulieri.]


pulchramulier nuda erit quam purpurata pulchrior:

 290

[postenequiquam exornata est benesi morata est male.


pulchrumornatum turpes mores peius caeno conlinunt.]


namsi pulchra estnimis ornata est.  Philol. Nimisdiu abstineo manum.

 135

quidhic vos agitis?  Philem. Tibi me exorno utplaceam.  Philol. Ornata es satis.


abitu hinc intro atque ornamenta haec aufer. sedvoluptas mea

 295

meaPhilematiumpotare tecum conlibitum est mihi.


Philem. 


Etedepol mihi tecumnam quod tibi libet idem mihi libet


meavoluptas.  Philol. Em istuc verbum vile estviginti minis.

 140

Philem. 


Cedoamabodecem: bene emptum tibi dare hoc verbum volo.


Philol. 


Etiamnunc decem minae apud te sunt; vel rationem puta.

 300

trigintaminas pro capite tuo dedi.  Philem. Curexprobras?


Philol. 


Egoneid exprobremqui mihimet cupio id opprobrarier?


necquicquam argenti locavi iam diu usquam aeque bene.

 145

Philem. 


Certeegoquod te amooperam nusquam melius potui ponere.


Philol. 


Beneigitur ratio accepti atque expensi inter nos convenit:

 305

tume amasego te amo; merito id fieri uterque existimat.


haecqui gaudentgaudeant perpetuo suo semper bono;


quiinvidentne umquam eorum quisquam invideat prosus commodis.

 150

Philem. 


Ageaccumbe igitur. cedo aquam manibuspuereappone hic mensulam.


videtali ubi sint. vin unguenta?  Philol. Quidopust? cum stacta accubo.

 310

sedestne hic meus sodalisqui huc incedit cum amica sua?


isestCallidamates cum amica incedit. eugeoculus meus


conveniuntmanuplares eccos: praedam participes petunt.



Atto 1Scena 4

Callidamates 


Adversumveniri mihi ad Philolachetem


volotemperi. audiem tibi imperatum est.

 315

namilli ubi fuiinde effugi foras


itame ibi male convivi sermonisque taesumst.

 5

nunccomissatum ibo ad Philolachetem


ubinos hilari ingenio et lepide accipient.


ecquidtibi videor mammamadere?


Delphivm 

 320

Semperistoc modo.


moratu'stu te. <ire huc> debebas.

 10

Call. 


Visneego te ac tu me amplectare?


Del. 


Sitibi cordi est facerelicet.  Call. Lepidaes.


ducme amabo.  Del. Cave ne cadasasta.


Call. 

 325

O--o--ocellusmeustuos sum alumnusmel meum.


Del. 


Cavemodone prius in via accumbas

 15

quamilliubi lectus est stratusconcumbimus.


Call. 


Sinesine cadere me.  Del. Sinosed hocquod miin manu est:


sicadesnon cades quin cadam tecum.


Call. 

 330

Iacentistollet postea nos ambos aliquis.


Del. 


Madethomo.  Call. Tun me ais mammamadere?

 20

Del. 


Cedomanumnolo equidem te adfligi.


Call. 


Emtene.  Del. Agei simul.  Call. Quoego eam?  Del. An <ne>scis?


Call. 


Scioin mentem venit modo:

 335

nempedomum eo comissatum.


Del. 

 335a

Immoistuc quidem.  Call. Iam memini.


Philol. 


Numnon vis me obviam his ireanime mi?

 25

illiego ex omnibus optume volo.


iamrevertar.  Philem. Diu est iam id mihi.


Call. 


Ecquishic est?  Philol. Adest.  Call. EuPhilolaches

 340

salveamicissime mi omnium hominum.


Philol. 


Dite ament. accubaCallidamates.

 30

undeagis te?  Call. Vnde homo ebrius probe.


Philem. 


Quinamabo accubasDelphium mea?


dailli quod bibat.  Call. Dormiam ego iam.


Philol. 

 345

Nummirum aut novom quippiam facit?


Del. 


Quidego hoc faciam postea?  Philem. Measicsine eumpse.

 35

agetu interim da ab Delphio cito cantharum circum.



Atto 2Scena 1

Tranio 


Iuppitersupremus summis opibus atque industriis


meperiisse et Philolachetem cupit erilem filium.

 350

occiditSpes nostranusquam stabulum est Confidentiae


necSalus nobis saluti iam essesi cupiatpotest:

 5

itamalimaeroris montem maximum ad portum modo


conspicatussum: erus advenit peregreperiit Tranio.


ecquishomo estqui facere argenti cupiat aliquantum lucri

 355

quihodie sese excruciari meam vicem possit pati?


ubisunt isti plagipatidaeferritribaces viri

 10

velisti qui hosticas trium nummum causa subeunt sub falas


ubiquinis aut denis hastis corpus transfigi solet?


egodabo ei talentumprimus qui in crucem excucurrerit;

 360

sedea legeut offigantur bis pedesbis bracchia.


ubiid erit factuma me argentum petito praesentarium.

 15

sedego--sumne infelixqui non curro curriculo domum?


Philol. 


<Adest>adest opsonium. eccum Tranio a portu redit.


Tr. 


Philolaches.  Philol. Quidest?  Tr. <Et> ego ettu--  Philol. Quid et ego ettu?  Tr. Periimus.


Philol. 

 365

Quidita?  Tr. Pater adest.  Philol. Quidego ex te audio?  Tr. Absumpti sumus.


paterinquam tuos venit.  Philol. Vbi is estobsecro?  Tr. * adest.

 20

Philol. 


Quisid ait? quis vidit?  Tr. Egomet inquamvidi.  Philol. Vae mihi.


quidego ago?  Tr. Nam quid tumalumme rogitasquid agas? accubas.


Philol. 


Tutinvidisti?  Tr. Egometinquam.  Philol. Certe?  Tr. <Certe>inquam.  Philol. Occidi

 370

situ vera memoras.  Tr. Quid mihi sit bonisimentiar?


Philol. 


Quidego nunc faciam?  Tr. Iube haec hinc omniaamolirier.

 25

quisistic dormit?  Philol. Callidamates.  Tr. SuscitaistumDelphium.


Del. 


CallidamatesCallidamatesvigila.  Call. Vigilocedo[ut] bibam.


Del. 


Vigila.pater advenit peregre Philolachis.  Call. Valeatpater.


Philol. 

 375

Valetille quidematque <ego> disperii.  Call. Bisperiisti? qui potest?


Philol. 


Quaesoedepolexsurge; pater advenit.  Call. Tuosvenit pater?

 30

iubeabire rursum. quid illi reditio etiam huc fuit?


Philol. 


Quidego agam? pater iam hic me offendet miserum adveniens ebrium


aedisplenas convivarum et mulierum. miserum est opus

 380

igiturdemum fodere puteumubi sitis fauces tenet;


sicutego adventu patris nunc quaero quid faciam miser.

 35

Tr. 


Ecceautem <iterum> hic deposivit caput et dormit. suscita.


Philol. 


Etiamvigilas? paterinquamaderit iam hic meus.  Call. Aintupater?


cedosoleas mihiut arma capiam. iam pol ego occidam patrem.


Philol. 

 385

Perdisrem.  Del. Taceamabo.  Tr. Abripitehunc intro actutum inter manus.


Call. 


Iamhercle ego vos pro matula habebonisi mihi matulam datis.

 40

Philol. 


Perii.  Tr. Habebonum animum: ego istum lepide medicabo metum.


Philol. 


Nullussum.  Tr. Taceas: ego qui istaec sedemmeditabor tibi.


satinhabessi ego advenientem ita patrem faciam tuom

 390

nonmodo ne intro eatverum etiam ut fugiat longe ab aedibus?


vosmodo hinc abite intro atque haec hinc propere amolimini.

 45

Philol. 


Vbiego ero?  Tr. Vbi maxime esse vis: cum haccum istac eris.


Del. 


Quidsi igitur abeamus hinc nos?  Tr. Non hoclongeDelphium.


namintus potate hau tantillo hac quidem causa minus.


Philol. 

 395

Eimihiquam istaec blanda dicta quo evenant madeo metu.


Tr. 


Potinanimo ut sis quieto et facias quod iubeo?  Philol. Potest.

 50

Tr. 


OmniumprimumPhilematiumintro abiet tuDelphium.


Del. 


Morigeraetibi erimus ambae.--  Tr. Ita ille faxitIuppiter.


animumadvorte nunciam tu quae volo accurarier.

 400

omniumprimumdum aedes iam face occlusae sient;


intuscave muttire quemquam siveris.  Philol. Curabitur.

 55

Tr. 


Tamquamsi intus natus nemo in aedibus habitet.  Philol. Licet.


Tr. 


Neuquisquam responsetquando hasce aedis pultabit senex.


Philol. 


Numquidaliud?  Tr. Clavem mi harunc aediumLaconicam

 405

iamiube efferri intus: hasce ego aedis occludam hinc foris.


Philol. 


Intuam custodelam meque et meas spes tradoTranio.--

 60

Tr. 


Plumahaud interestpatronus an cliens probior siet.


Hominicui nulla in pectore est audacia

 410

[namcuivis hominivel optumo vel pessumo]


quamvisdesubito facile est facere nequiter:


verumid videndum estid viri docti est opus

 65

quaedesignata sint et facta nequiter


tranquillecuncta et ut proveniant sine malo

 415

nequid potiaturquam ob rem pigeat vivere.


sicutego efficiamquae facta hic turbavimus


profectout liqueant omnia et tranquilla sint

 70

nequequicquam nobis pariant ex se incommodi.


sedquid tu egredereSphaerio?  Pver Iamiam *

 71a 419a

**  Tr. Optime.

 420

praeceptisparuisti.  Pver. Iussit maximo


opereorareut patrem aliquo absterreres modo


neintro iret ad se.  Tr. Quin etiam illi hocdicito

 75

facturum<me>ut ne etiam aspicere aedis audeat


capiteobvoluto ut fugiat cum summo metu.

 425

clavemcedo atque abi intro atque occlude ostium


etego hinc occludam.--iube venire nunciam.


ludosego hodie vivo praesenti hic seni

 80

faciamquod credo mortuo numquam fore.


concedama foribus huchinc speculabor procul

 430

undeadvenienti sarcinam imponam seni.


Atto 2Scena 2

Theopropides 


HabeoNeptunegratiam magnam tibi


quommed amisisti abs te vix vivom domum.


verumsi posthac me pedem latum modo


sciesimposisse in undamhau causastilico

 5 435

quodnunc voluisti facere quin facias mihi.


apageapage te a me nunciam post hunc diem:


quodcrediturus tibi fuiomne credidi.


Tr. 


EdepolNeptunepeccavisti largiter


quioccasionem hanc amisisti tam bonam.

 10

Th. 

 440

Trienniopost Aegypto advenio domum;


credoexspectatus veniam familiaribus.


Tr. 


Nimioedepol ille potuit exspectatior


venirequi te nuntiaret mortuom.


Th. 


Sedquid hoc? occlusa ianua est interdius.

 15 445

pultabo.heusecquis intust? aperitin fores?


Tr. 


Quishomo estqui nostras aedes accessit prope?


Th. 


Meusservos hic quidem est Tranio.  Tr. OTheopropides


eresalvesalvom te advenisse gaudeo.


usquinvaluisti?  Th. Vsque ut vides.  Tr. Factumoptime.

 20

Th. 

 450

Quidvos? insanin estis?  Tr. Quidum?  Th. Sicquia


forisambulatisnatus nemo in aedibus


servatneque qui recludat neque quis respondeat.


pultando[pedibus] paene confregi hasce ambas <foris>.


Tr. 

 455

Eho antu tetigisti has aedis?  Th. Cur nontangerem?

 25

quinpultandoinquampaene confregi foris.


Tr. 


Tetigistin?  Th. Tetigiinquamet pultavi.  Tr. Vah.  Th. Quidest?


Tr. 


Malehercle factum.  Th. Quid estnegoti?  Tr. Non potest


diciquam indignum facinus fecisti et malum.


Th. 

 460

Quidiam?  Tr. Fugeobsecroatque abscede abaedibus.

 30

fugehucfuge ad me propius. tetigistin foris?


Th. 


Quomodo pultare potuisi non tangerem?


Tr. 


Occidistihercle--  Th. Quem mortalem?  Tr. Omnistuos.


Th. 


Di tedeaeque omnes faxint cum istoc omine--


Tr. 

 465

Metuote atque istos expiare ut possies.

 35

Th. 


Quam obrem? aut quam subito rem mihi adportas novam?

 35a 466a

* * *


Tr. 


Etheusiube illos illinc ambo abscedere.


Th. 


Apscedite.  Tr. Aedesne attigatis. tangite


vosquoque terram.  Th. Obsecro herclequineloquere *

 38a 469a

* * *


Tr. 

 470

Quiaseptem menses suntquom in hasce aedis pedem

 40

nemointro tetulitsemel ut emigravimus.


Th. 


Eloquerequid ita?  Tr. Circumspicedumnumquis est


sermonemnostrum qui aucupet?  Th. Tutum probest.


Tr. 


Circumspiceetiam.  Th. Nemo est. loquere nunciam.


Tr. 

 475

Capitalescelus est.  Th. Quid est? non <satis>intellego.

 45

Tr. 


Scelusinquamfactum est iam diuantiquom et vetus.


Th. 


Antiquom?  Tr. Idadeo nos nunc factum invenimus.


Th. 


Quidistuc est sceleris? aut quis id fecit? cedo.


Tr. 


Hospesnecavit hospitem captum manu;

 480

isteut ego opinorqui has tibi aedis vendidit.

 50

Th. 


Necavit?  Tr. Aurumqueei ademit hospiti


eumquehic defodit hospitem ibidem in aedibus.


Th. 


Quapropterid vos factum suspicamini?


Tr. 


Egodicamausculta. ut foris cenaverat

 485

tuosgnatuspostquam rediit a cena domum

 55

abimusomnes cubitum; condormivimus:


lucernamforte oblitus fueram exstinguere;


atqueille exclamat derepente maximum.


Th. 


Quishomo? an gnatus meus?  Tr. Sttaceausculta modo.

 490

aitvenisse illum in somnis ad se mortuom.

 60

Th. 


Nempeergo in somnis?  Tr. Ita. sed ausculta modo.


aitillum hoc pacto sibi dixisse mortuom.


Th. 


Insomnis?  Tr. Mirum quin vigilanti diceret


quiabhinc sexaginta annos occisus foret.

 495

interduminepte stultus es<Theopropides>.

 65

Th. 


Taceo.  Tr. Sedecce quae illi in *


'egotransmarinus hospes sum Diapontius.


hichabitohaec mihi dedita est habitatio.


nam meAcheruntem recipere Orcus noluit

 500

quiapraemature vita careo. per fidem

 70

deceptussum: hospes [hic] me necavit isque me


defoditinsepultum clam [ibidem] in hisce aedibus


scelestusauri causa. nunc tu hinc emigra.


scelestaehae sunt aedesimpia est habitatio'.

 505

quaehic monstra fiuntanno vix possum eloqui.

 75

Th. 


Stst.


Tr. 


Quidobsecro herclefactum est?  Th. Concrepuitforis.


Tr. 


Hicinpercussit!  Th. Guttam haud habeo sanguinis


vivomme accersunt Acheruntem mortui.


Tr. 

 510

Periiillisce hodie hanc conturbabunt fabulam.

 80

nimisquam formidone manifesto hic me opprimat.


Th. 


Quidtute tecum loquere?  Tr. Abscede ab ianua.


fugeobsecro hercle.  Th. Quo fugiam? etiam tufuge.


Tr. 


Nihilego formidopax mihi est cum mortuis.


Intvs. 

 515

HeusTranio.  Tr. Non me appellabissi sapis.

 85

nihilego commeruineque istas percussi fores.


Intvs. 


Quaeso--<  Tr. Caveverbum faxis.  Th. Dic> quid segreges


<sermonem.  Tr. Apagehinc te.  Th. Quae r>es te agitatTranio?


quicumistaec loquere?  Tr. An quaeso tuappellaveras?

 520

ita medi amabuntmortuom illum credidi

 90

expostularequia percussisses fores.


sed tuetiamne astas nec quae dico optemperas?


Th. 


Quidfaciam?  Tr. Cave respexisfuge[atque]operi caput.


Th. 


Cur nonfugis tu?  Tr. Pax mihi est cum mortuis.


Th. 

 525

Scio.quid modo igitur? cur tanto opere extimueras?

 95

Tr. 


Nil mecurassisinquamego mihi providero:


tuutoccepistitantum quantum quis fuge


atqueHerculem invoca.  Th. Herculestedinvoco.--


Tr. 


Etego--tibi hodie ut detsenexmagnum malum.

 530

pro diimmortalesobsecro vestram fidem

 100

quidego hodie negoti confeci mali.



Atto 3Scena 1

Danista 


Scelestioremego annum argento faenori


numquamullum vidi quam hic mihi annus optigit.


amani ad noctem usque in foro dego diem

 535

locareargenti nemini nummum queo.

 5

Tr. 


Nuncpol ego perii plane in perpetuom modum.


danistaadestqui dedit <argentum faenore>


quiamica est empta quoque <opus in sumptus fuit>.


manifestares estnisi quid occurro prius

 540

nehoc senex resciscat. ibo huic obviam.

 10

sedquidnam hic sese tam cito recipit domum?


metuone de hac re quippiam indaudiverit.


accedamatque adpellabo. ei quam timeo miser.


nihilest miserius quam animus hominis conscius

 545

sicutme habet. verum utut res sese habet

 15

pergamturbare porro: ita haec res postulat.


undeis?  Theopropides Conveni illum unde hasceaedis emeram.


Tr. 


Numquiddixisti de illo quod dixi tibi?


Th. 


Dixihercle vero omnia.  Tr. Ei misero mihi

 550

metuone techinae meae perpetuo perierint.

 20

Th. 


Quidtute tecum?  Tr. Nihil enim. sed dic mihi


dixtinequaeso?  Th. Dixiinquamordine omnia.


Tr. 


Etiamfatetur de hospite?  Th. Immo pernegat.


Tr. 


Negat<scelestus?  Th. Negitatin>quam.  Tr. Cogita:

 555

<nonconfitetur?  Th. > Dicam si confessussit.

 25

quidnunc faciundum censes?  Tr. Egon quidcenseam?


capeobsecro herclecum eo una iudicem


(sedeum videto ut capiasqui credat mihi):


tamfacile vinces quam pirum volpes comest.


Dan. 

 560

SedPhilolachetis servom eccum Tranium

 30

quimihi neque faenus neque sortem argenti danunt.


Th. 


Quote agis?  Tr. Nec quoquam abeo. ne ego summiser


scelestusnatus dis inimicis omnibus.


iamillo praesente adibit. ne ego homo sum miser

 565

itaet hinc et illinc mi exhibent negotium.

 35

sedoccupabo adire.  Dan. Hic ad me itsalvossum


spesest de argento.  Tr. Hilarus est: frustraest homo.


salvereiubeo teMisargyridesbene.


Dan. 


Salveet tu. quid de argentost?  Tr. Abi sisbelua.

 570

continuoadveniens pilum iniecisti mihi.

 40

Dan. 


Hichomo est inanis.  Tr. Hic homo est certehariolus.


Dan. 


Quintu istas mittis tricas?  Tr. Quin quid viscedo.


Dan. 


VbiPhilolaches est?  Tr. Numquam potuisti mihi


magisopportunus adven<ire quam> advenis.


Dan. 

 575

Quidest?  Tr. Concede huc. <  Dan. Quinmihi faenus red>ditur?

 45

Tr. 


Sciote bona esse vocene clama nimis.


Dan. 


Egohercle vero clamo.  Tr. Ahgere morem mihi.


Dan. 


Quidtibi ego morem vis geram?  Tr. Abi quaesohinc domum.


Dan. 


Abeam?  Tr. Reditohuc circiter meridie.


Dan. 

 580

Reddeturneigitur faenus?  Tr. Reddeturne. abi.

 50

Dan. 


Quidego huc recursem aut operam sumam aut conteram?


quidsi hic manebo potius ad meridie?


Tr. 


Immoabi domumverum hercle dicoabi modo.


** *


Dan. 

 585

Quinvos mihi faenus date. quid hic nugamini?

 55

Tr. 


Euherclene tu--abi modoausculta mihi.


Dan. 


Iamhercle ego illum nominabo. * *  Tr. Eugestrenue.


beatusvero es nuncquom clamas.  Dan. Meum peto.


multosme hoc pacto iam dies frustramini.

 590

molestussi sumreddite argentum: abiero.

 60

responsionesomnes hoc verbo eripis.


Tr. 


Sortemaccipe.  Dan. Immo faenusid primum volo.


Tr. 


Quidais tuomnium hominum taeterrime?


venistihuc te extentatum? agas quod in manu est.

 595

nondatnon debet.  Dan. Non debet?  Tr. Nefrit quidem

 65

ferrehinc potes. an metuis ne quo abeat foras


urbeexulatum faenoris causa tui


quoisortem accipere iam licet?  Dan. Quin nonpeto

 600

sortem:illuc primumfaenusreddundum est mihi.


Tr. 


Molestusne sis. nemo datage quid lubet.

 70

tusoluscredofaenore argentum datas.


Dan. 


Cedofaenusredde faenusfaenus reddite.


daturinestis faenus actutum mihi?

 605

daturfaenus mihi?  Tr. Faenus illicfaenus hic.


nescitquidem nisi faenus fabularier.

 75

ultrote. neque ego taetriorem beluam


vidisseme umquam quemquam quam te censeo.


Dan. 


Nonedepol tu nunc me istis verbis territas.


Th. 

 609a

*calidum hoc est: etsi procul abesturit male. *

 610

quodilluc est faenusopsecroquod illic petit?


Tr. 


Patereccum advenit peregre non multo prius

 80

illiusis tibi et faenus et sortem dabit


neinconciliare quid nos porro postules.


videnum moratur.  Dan. Quin feramsi quiddatur.


Th. 

 615

Quidais tu?  Tr. Quid vis?  Th. Quisillic est? quid illic petit?


quidPhilolachetem gnatum compellat <meum>

 85

sicet praesenti tibi facit convicium?


quidilli debetur?  Tr. Obsecro hercle<illud>iube


obi<ciilli> argentum ob os impurae beluae.


Th. 

 620

Iubeam--?  Tr. Iubenhomini argento os verberarier?


Dan. 


Perfacileego ictus perpetior argenteos.

 90

Tr. 

 625

Audin?videturneobsecro hercleidoneus


danistaqui sitgenus quod improbissimum est.


Th. 


Nonego istuc curo qui sit <quid sit> unde sit:


idvolo mihi diciid me scire expeto


quodillud argentum est?  Tr. Est--huic debetPhilolaches

 95

paulum.  Th. Quantillum?  Tr. Quasi--quadragintaminas;


nesane id multum censeas.  Th. Paulum idquidem est.


adeoetiam argenti faenus creditum audio.


Tr. 

 630

Quattuorquadraginta illi debentur minae


etsors et faenus.  Dan. Tantumstnihilo pluspeto.

 100

Tr. 


Velimquidem hercle ut uno nummo plus petas.


dicte daturumut abeat.  Th. Egon dicam dare?


Tr. 


Dic.  Th. Egone?  Tr. Tuipsus. dic modoausculta mihi.

 635

promitteage inquam: ego iubeo.  Th. Responde mihi:


quideo est argento factum?  Tr. Salvomest.  Th. Solvite

 105

vosmetigitursi salvomst.  Tr. Aedis filius


tuosemit.  Th. Aedis?  Tr. Aedis.  Th. EugePhilolaches


patrissat:iam homo in mercatura vortitur.

 640

aintuaedis?  Tr. Aedis inquam. sed scinquoius modi?


Th. 


Quiscire possum?  Tr. Vah.  Th. Quidest?  Tr. Ne me roga.

 110

Th. 


Namquid ita?  Tr. Speculo clarascandoremmerum.


Th. 


Benehercle factum. quideas quanti destinat?


Tr. 


Talentismagnis totidem quot ego et tu sumus.

 645

sedarraboni has dedit quadraginta minas;


hincsumpsit quas ei dedimus. satin intellegis?

 115

nampostquam haec aedes ita erantut dixi tibi


continuoest alias aedis mercatus sibi.


Th. 


Benehercle factum.  Dan. Heusiam adpetitmeridie.


Tr. 


Absolvehunc quaesovomitu ne hic nos enecet.


Th. 


Adulescensmecum rem habe.  Dan. Nempe aps te petam?

 120

Th. 


Petitocras.  Dan. Abeo: sat habeosi cras fero.--


Tr. 

 655

Malumquod isti di deaeque omnes duint


itamea consilia perturbat paenissime.


nullumedepol hodie genus est hominum taetrius


necminus bono cum iurequam danisticum.

 125

Th. 


Quain regione istas aedis emit filius?


Tr. 

 660

Ecceautem perii.  Th. Dicisne hoc quod te rogo?


Tr. 


Dicam.sed nomen domini quaero quid siet.


Th. 


Agecomminiscere ergo.  Tr. Quid ego nunc agam


nisiut in vicinum hunc proximum *

 130

easemisse aedis huius dicam filium?

 665

calidumhercle esse audivi optimum mendacium.


quidquiddei dicuntid decretumst dicere.


Th. 


Quidigitur? iam commentu's?  Tr. Di istumperduint--


(immoistunc potius) de vicino hoc proximo

 135 670

tuosemit aedis filius.  Th. Bonan fide?


Tr. 


Siquidemtu argentum reddituru'stum bona


siredditurus non esnon emit bona.


nonin loco emit perbono?  Th. Immo in optumo.


cupiohercle inspicere hasce aedis. pultadum fores

 140 675

atqueevoca aliquem intus ad teTranio.


Tr. 


Ecceautem perii. nunc quid dicam nescio.


iterumiam ad unum saxum me fluctus ferunt.


quidnunc? non hercle quid nunc faciam reperio:


manufestoteneor.  Th. Evocadum aliquem ocius

 145 680

rogacircumducat.  Tr. Heus tuat hic suntmulieres:


videndumstprimumutrum eae velintne an non velint.


Th. 


Bonumaequomque oras. ipercontare et roga.


egohic tantisperdum existe opperiar foris.


Tr. 


Dite deaeque omnes funditus perdantsenex

 150 685

itamea consilia undique oppugnas male.


eugeoptume eccum aedium dominus foras


Simoprogreditur intus. huc concessero


dummihi senatum consili in cor convoco.


igiturtum accedam huncquando quid agam invenero.



Atto 3Scena 2

Simo 

 690

Meliusanno hoc mihi non fuit domi


necquod una esca me iuverit magis.


prandiumuxor mihi perbonum dedit


nuncdormitum iubet me ire: minime.

 5

nonmihi forte visum ilico fuit

 695

meliusquom prandium quam solet dedit:


voluitin cubiculum abducere me anus.


nonbonust somnus de prandio. apage.


clanculumex aedibus me edidi foras.

 10

totaturget mihi uxorsciodomi.


Tr. 

 700

Resparata est mala in vesperum huic seni.


namet cenandum et cubandumst ei male.


Si. 


Quommagis cogito cum meo animo:


siquis dotatam uxorem atque anum habet

 15

neminemsollicitat sopor: ibi omnibus

 705

iredormitum odio est veluti nunc mihi


exsequicerta res estut abeam


potiushinc ad forum quam domi cubem.


atquepol nesciout moribus sient

 20

vostrae:haec sat scio quam me habeat male.

 20a 709a

** *

 710

peiusposthac fore quam fuit mihi.


Tr. 


Abitustuos tibisenexfecerit male:


nihileritquod deorum ullum accusites;


teipse iure optimo merito incuses licet.

 25

tempusnunc est senem hunc adloqui mihi.

 715

hochabet. repperi qui senem ducerem


quodolo a me dolorem procul pellerem.


accedam.di te ament plurimumSimo.


Si. 


SalvossisTranio.  Tr. Vt vales?  Si. Nonmale.

 30

quidagis?  Tr. Hominem optumum teneo.  Si. Amicefacis

 720

quomme laudas.  Tr. Decet.  Si. Certe.quin m<utuomst>:


hercleted hau bonum teneo servom <manu>.

 32a 721a

[  Theopr. Heiamastigiaad me redi.  Tr. Iam isti ero.]


Si. 


]quid nunc? quam mox?  Tr. Quidest?  Si. Quod solet fieri hic


intus.  Tr. Quidid est?  Si. Scis iam quid loquar. sicdecet.

 35

** morem geras.

 725

vitaquam sit brevis* simul cogita.


Tr. 


*quid * ehem


vixtandem percepi super his rebus nostris te loqui.


Si. 


musicehercle agitis aetatemita ut vos decet

 40 730

vinoet victu probopiscatu electili


vitamcolitis.   Tr. Immo vita antehac erat:


nuncnobis omnia haec exciderunt <simul>.


Si. 


Quidum?  Tr. Itaoppido occidimus omnesSimo.


Si. 


Nontaces? prospere vobis cuncta usque adhuc

 45 735

processerunt.  Tr. Itaut dicis facta hau nego.


nosprofecto probe ut voluimus viximus.


sedSimoita nunc ventus navem <nostram> deseruit.  Si. Quidest?


quomodo?  Tr. Pessimo.  Si. Quaenesubducta erat


tutoin terra?  Tr. Ei.  Si. Quidest?  Tr. Me miserumoccidi.

 50

Si. 

 740

Qui?  Tr. Quiavenit navisnostrae navi quae frangat ratem.


Si. 


Vellemut tu vellesTranio. sed quid est negoti?  Tr. Eloquar.


erusperegre venit.  Si. Tunc <tibi> *portenditur


indeferriteriumpostea <crux.  Tr. Per tuate g>enua obsecro

 745

neindicium ero facias meo.  Si. E mene quidmetuasnil sciet.

 55

Tr. 


Patronesalve.  Si. Nil moror mi istius modiclientis.


Tr. 


Nunchoc quod ad te noster me misit senex--


Si. 


Hocmihi responde primumquod ego te rogo:


iamde istis rebus voster quid sensit senex?


Tr. 

 750

Nilquicquam.  Si. Numquid increpavit filium?

 60

Tr. 


Tamliquidust quam liquida esse tempestas solet *


nuncte hoc orare iussit opere maximo


utsibi liceret inspicere hasce aedis tuas.


Si. 


Nonsunt venales.  Tr. Scio equidem istuc. sedsenex

 755

gynaeceumaedificare volt hic in suis

 65

etbalineas et ambulacrum et porticum.


Si. 


Quidergo somniavit?  Tr. Ego dicam tibi.


darevolt uxorem filio quantum potest


adeam rem facere volt novom gynaeceum.

 760

namsibi laudavisse hasce ait architectonem

 70

nescioquem exaedificatas insanum bene;


nunchinc exemplum capere voltnisi tu nevis.


namille eo maiore hinc opere ex te exemplum petit


quiaisti umbram aestate tibi esse audivit perbonam

 765

subsicco lumine usque perpetuom diem.

 75

Si. 


Immoedepol veroquom usquequaque umbra esttamen


solsemper hic est usque a mani ad vesperum:


quasiflagitator astat usque ad ostium


necmi umbra hic usquamstnisi si in puteo quaepiamst.


Tr. 

 770

QuidSarsinatis ecqua estsi Vmbram non habes?

 80

Si. 


Molestusne sis. haec sunt sicut praedico.


Tr. 


Attamen inspicere volt.  Si. Inspiciatsilubet;


siquid erit quod illi placeatde exemplo meo


ipseaedificato.  Tr. Eonvoco huchominem?  Si. Ivoca.


Tr. 

 775

Alexandrummagnum atque Agathoclem aiunt maximas

 85

duores gessisse: quid mihi fiet tertio


quisolus facio facinora immortalia?


vehithic clitellasvehit hic autem alter senex.


noviciummihi quaestum institui non malum:

 780

nammuliones mulos clitellarios

 90

habentat ego habeo homines clitellarios.


magnisunt oneris: quidquid imponas vehunt.


nunchunc hau scio an conloquar. congrediar.


heusTheopropides.  Th. Hem quis hic nominat me?


Tr. 

 785

Eroservos multis modis fidus.  Th. Vnde is?

 95

Tr. 


Quodme miserasadfero omne impetratum.


Th. 


Quidillicopsecrotam diu destitisti?


Tr. 


Seninon erat otiumid sum opperitus.


Th. 


Antiquomoptines hoc tuomtardus ut sis.


Tr. 

 790

Heustusi voles verbum hoc cogitare

 100

simulflare sorbereque haud factu facilest.


egohic esse et illic simitu hau potui.


Th. 


Quidnunc?  Tr. Visespecta tuo usque arbitratu.


Th. 


Age<i>duce me.  Tr. Nummoror?  Th. Supsequor te.


Tr. 

 795

Senexipsus te ante ostium eccum opperitur.

 105

sedut maestus est se hasce <aedis> vendidisse.


Th. 


Quidtandem?  Tr. Orat ut suadeam Philolacheti


utistas remittat sibi.  Th. Haud opinor.


sibiquisque ruri metit. si male emptae

 800

forentnobis istas redhibere haud liceret.

 110

lucriquidquid estid domum trahere oportet.


misericordias* hominem oportet.


Tr. 


Morarehercle * facis. subsequere.  Th. Fiat.


dotibi ego operam.  Tr. Senex illic est. emtibi adduxi hominem.


Si. 

 805

Salvomte advenisse peregre gaudeoTheopropides.

 115

Th. 


Deite ament.  Si. Inspicere te aedis has velleaiebat mihi.


Th. 


Nisitibi est incommodum.  Si. Immo commodum. iintro atque inspice.


Th. 


Atenim mulieres--  Si. Cave tu ullam floccifaxis mulierem.


qualibet perambula aedis oppido tamquam tuas.


Th. 

 810

Tamquam?  Tr. Ahcave tu illi obiectes nunc in aegritudine

 120

tehas emisse. non tu vides huncvoltu uti tristi est senex?


Th. 


Video.  Tr. Ergoinridere ne videare et gestire admodum;


nolifacere mentionem te <has> emisse.  Th. Intellego


etbene monitum ducoatque esse existumo humani ingeni.

 815

quidnunc?  Si. Quin tu is introatque otioseperspecta ut lubet.

 125

Th. 


Benebenigneque arbitror te facere.  Si. Factumedepol volo.

 125a 816a

[vinqui perductet?  Th. Apage istum perductoremnon placet.

 125b 816b

quidquidesterrabo potius quam perductet quispiam.]


Tr. 


Videnvestibulum ante aedis hoc et ambulacrum cuius modi?


Th. 


Luculentumedepol profecto.  Tr. Age specta postescuius modi


quantafirmitate facti et quanta crassitudine.


Th. 

 820

Nonvideor vidisse postis pulchriores.  Si. Polmihi

 130

eopretio empti fuerant olim.  Tr. Audin'fuerant' dicere?


vixvidetur continere lacrimas.  Th. Quantihosce emeras?


Si. 


Trisminas pro istis duobus praeter vecturam dedi.


Th. 


Herclequi multo improbiores sunt quam a primo credidi.


Tr. 

 825

Quapropter?  Th. Quiaedepol ambo ab infimo tarmes secat.

 135

Tr. 


Intempestivosexcisos credoid eis vitium nocet.


atqueetiam nunc satis boni suntsi sunt inducti pice;


nonenim haec pultiphagus opifex opera fecit barbarus.


videncoagmenta in foribus?  Th. Video.  Tr. Spectaquam arte dormiunt.


Th. 

 830

Dormiunt?  Tr. Illudquidemut coniventvolui dicere.

 140

satinhabes?  Th. Vt quidquid magis contemplotanto magis placet.


Tr. 


Videnpictumubi ludificat cornix una volturios duos?


Th. 


Nonedepol video.  Tr. At ego video. nam intervolturios duos


cornixastatea volturios duo vicissim vellicat.

 835

quaesohuc ad me spectacornicem ut conspicere possies.

 145

iamvides?  Th. Profecto nullam equidem illiccornicem intuor.


Tr. 


Attu isto ad vos optuerequoniam cornicem nequis


conspicarisi volturios forte possis contui.


Th. 


Omninout te absolvamnullam pictam conspicio hic avem.


Tr. 

 840

Ageiam mittoignosco: aetate non quis optuerier.

 150

Th. 


Haecquae possumea mihi profecto cuncta vehementer placent.


Si. 


Latiusdemum est operae pretium ivisse.  Th. Recteedepol mones.


Si. 


Ehoistumpuerecircumduce hasce aedis et conclavia.


namegomet ductaremnisi mi esset apud forum negotium.


Th. 

 845

Apageistum a me perductoremnil moror ductarier.

 155

quidquidesterrabo potius quam perductet quispiam.


Si. 


Aedisdico.  Th. Ergo intro eo igitur sineperductore.  Si. Ilicet.


Th. 


Ibointro igitur.  Tr. Mane sis videamnecanis--  Th. Agedum vide.


Tr. 

 850

Est!abicanis. est! abin dierecta? abin hinc in malam crucem?


atetiam restas? est! abi istinc.  Si. Nilpericli estage <modo>.

 160

tamplacidastquam feta. quam vis ire intro audacter licet.


eoego hinc ad forum.--  Th. Fecisti commodebene ambula.


Tranioagecanem istam a foribus <aliquis> abducat face

 855

etsinon metuenda est.  Tr. Quin tu illam aspiceut placide accubat;


nisimolestum vis videri te atque ignavom.  Th. Iamut lubet.

 165

sequerehac me igitur.--  Tr. Equidem haud usquam apedibus apscedam tuis.--



Atto 3Scena 3

Tranio 


Quidtibi visum est mercimoni?  Theopropides *totus gaudeo.


Tr. 

 905

Numnimio emptae tibi videntur?  Th. Numquamedepol ego me scio


vidisseusquam abiectas aedesnisi modo hasce.  Tr. Ecquidplacent?


Th. 


Ecquidplaceant me rogas? immo hercle vero perplacent.

 5

Tr. 


Cuiusmodi gynaeceum? quid porticum?  Th. Insanumbonam.


nonequidem ullam in publico esse maiorem hac existimo.


Tr. 

 910

Quinego ipse et Philolaches in publico omnis porticus


sumuscommensi.  Th. Quid igitur?  Tr. Longeomnium longissima est.


Th. 


Diimmortalesmercimoni lepidi. <si> hercle nunc ferat

 10

sextalenta magna argenti pro istis praesentaria


numquamaccipiam.  Tr. Si hercle accipere cupiesego numquam sinam.


Th. 

 915

Beneres nostra conlocata est istoc mercimonio.


Tr. 


Mesuasore atque impulsore id factum audacter dicito


quisubegifaenore argentum ab danista ut sumeret

 15

quodisti dedimus arraboni.  Th. Servavisti omnemratem.


nempeoctoginta debentur huic minae?  Tr. Haunummo amplius.


Th. 

 920

Hodieaccipiat.  Tr. Ita enim verone qua causasubsiet.


velmihi denumeratoego illi porro denumeravero.


Th. 


Atenim ne quid captioni mihi sitsi dederim tibi.

 20

Tr. 


Egonete ioculo modo ausim dicto aut facto fallere?


Th. 


Egoneaps te ausim non caverene quid committam tibi?


Tr. 

 925

Quid?tibi umquam quicquampostquam tuos sumverborum dedi?


Th. 


Egoenim cavi recte: eam mihi des gratiam atque animo meo.


satsapiosi aps te modo uno caveo.  Tr. Tecumsentio.

 25

Th. 


Nuncabi rusdic me advenisse filio.  Tr. Faciamut iubes.


Th. 

 930

Curriculoiube in urbem veniat iam simul tecum.  Tr. Licet.


nuncego me illac per posticum ad congerrones conferam.


dicamut hic res sint quietae atque hunc ut hinc amoverim.--



Atto 4Scena 1

Phaniscvs 


Serviquiquom culpa carenttamen malum metuont


eisolent esse eris utibiles.

 860

namilli qui nil metuont postquam sunt malum meriti


stultasibi expetunt consilia:

 5

exercentsese ad cursuram[fugiunt] sed ei si reprehensi sunt


faciuntde malo peculium quod nequeunt <de bono>.

 865

augentex pauxillo * de parant.


mihiin pectore consili * malam rem prius


quamut meum *

 10

utadhuc fuitmihi corium esse oportet


sincerumatque ut votem verberari.

 870

sihuic imperaboprobe tectum habebo


malumquom impluit ceterisne impluat mi.


namut servi volunt esse erumita solet *

 15

bonisunt: <bonust>; improbi suntmalus fit.


namnunc domi nostrae tot pessimi vivont

 875

peculisui prodigiplagigeruli.


ubiadversum ut eant vocantur ero: 'non eomolestus ne sis.


scioquo properas: gestis aliquo; iam hercle ire vismulaforaspastum.'

 20

benemerens hoc preti inde abstuli. abii foras.

 880

solusnunc eo advorsum ero ex plurimis servis.


hocdie crastini quom erus resciverit


manecastigabit eos bubulis exuviis.


postremominoris pendo tergum illorumquam meum:

 25

illierunt bucaedae multo potiusquam ego sim restio.



Atto 4Scena 2

Pinacivm 

 885

Manetu atque adsiste ilico


Phanisce.etiam respicis?


Phan. 

 886a

Mihimolestus ne sies.


Pin. 


Videut fastidit simia.

 3a 887a

manesneilicoimpure parasite?  Phan. *


quiparasitus sum?  Pin. Ego enim dicam: ciboperduci potis es quovis.

 5

Phan. 


Mihisumlibet esse. quid id curas?


Pin. 

 890

Ferocemfacisquia te erus amat.  Phan. Vah


oculidolent.  Pin. Cur?  Phan. Quiafumus molestust.


Pin. 


Tacesisfaberqui cudere soles plumbeos nummos.


Phan. 


Nonpotes tu cogere meut tibi male dicam.

 10 895

noviterus me.  Pin. Suam quidem pol culcitulamoportet.


Phan. 


Sisobrius sismale non dicas.  Pin. Tibiobtemperemcum tu mihi nequeas?


Phan. 


Attu mecumpessimeito adversus; quaeso hercle abstine


iamsermonem de istis rebus.  Pin. Faciametpultabo fores.


heusecquis hic estmaximam qui his iniuriam

 15 900

foribusdefendat? ecquis has aperit foris?


nemohinc quidem foras exit.


utesse addecet nequam hominesita sunt. sed eo magis cauto estopusne huc


exeatqui male me mulcet.



Atto 4Scena 3

Th. 


Periiherclequid opust verbis? ut verba audio


nonequidem in Aegyptum hinc modo vectus fui

 995

sedetiam in terras solas orasque ultumas


sumcircumvectusita ubi nunc sim nescio.

 5

verumiam scibonam eccum unde aedis filius


meusemit. quid agis tu?  Simo A foro incedodomum.


Th. 


Numquidprocessit ad forum hodie novi?


Si. 

 1000

Etiam.  Th. Quidtandem?  Si. Vidi efferri mortuom.  Th. Hem.


Si. 


[Novomunum: vidi mortuom efferri foras.]

 10

modoeum vixisse aiebant.  Th. Vae capiti tuo.


Si. 


Quidtu otiosus res novas requiritas?


Th. 


Quiahodie adveni peregre.  Si. Promisi foras

 1005

adcenam ne me te vocare censeas.


Th. 


Haudpostulo edepol.  Si. Verum crasnisi <quis>prius

 15

vocaveritmevel apud te cenavero.


Th. 


Neistuc quidem edepol postulo. nisi quid magis


esoccupatusoperam mihi da.  Si. Maxime.


Th. 

 1010

Minasquadraginta accepistiquod sciam


aPhilolachete?  Si. Numquam nummumquodsciam.

 20

Th. 


Quida Tranione servo?  Si. Multo <hercle>id minus.


Th. 


Quasarraboni tibi dedit?  Si. Quid somnias?


Th. 


Egone?at quidem tuqui istoc te speras modo

 1015

potessedissimulando infectum hoc reddere.


Si. 


Quidautem?  Th. Quod me apsente hic tecum filius

 25

negotigessit.  Si. Mecum ut ille hic gesserit

 1020

dumtu hinc abesnegoti? quidnam aut quo die?


Th. 


Minastibi octoginta argenti debeo.


Si. 


Nonmihi quidem hercle. verumsi debescedo.


fidesservanda estne ire infitias postules.

 30

Th. 


Profectonon negabo debereet dabo;

 1025

tucave quadraginta accepisse hinc te neges.


Si. 


Quaesoedepol huc me aspectaet responde mihi.

 32a 1026a

<quadragintaistas cur mih>i argenti minas

 32b 1026b

fil<iusut aisdebebat?  Th. > Ego dicam tibi.

 32c 1026c

ta<lentisduobusTranio ut dixit> mihi

 32d 1026d

dete aedis <emit.  Si. De me> ille aedisemerit?

 32e 1026e

** *


Si. 


Tevelle uxorem aiebat tuo nato dare


ideoaedificare hic velle aiebat in tuis.

 35

Th. 


Hicaedificare volui?  Si. Sic dixit mihi.


Th. 

 1030

Eimihidisperii. vocis non habeo satis.


vicineperiiinterii.  Si. Numquid Tranio


turbavit?  Th. Immoexturbavit omnia.


deludificatustme hodie indignis modis.

 40

Si. 


Quidtu ais?  Th. Haec res sic est ut narro tibi:

 1035

deludificatustme hodie in perpetuom modum.


nuncte obsecrout me bene iuves operamque des.


Si. 


Quidvis?  Th. I mecum <hinc>obsecro<adte> una simul.


Si. 


Fiat.  Th. Servorumqueoperam et lora mihi cedo.

 45

Si. 


Sume.  Th. Eademqueopera haec tibi narravero

 1040

quismed exemplis hodie ludificatus est.



Atto 5Scena 1

Tranio 


Quihomo timidus erit in rebus dubiisnauci non erit;


atqueequidem quid id esse dicam verbum naucinescio.


namerus me postquam rus misitfilium ut suom arcesserem

 1045

abiiillac per angiportum ad hortum nostrum clanculum

 5

ostiumquod in angiportu est hortipatefeci fores


eaqueeduxi omnem legionemet maris et feminas.


postquamex opsidione in tutum eduxi maniplares meos


capioconsiliumut senatum congerronum convocem.

 1050

quoniamconvocaviatque illi me ex senatu segregant.

 10

ubiego me video venire in meo foroquantum potest


facioidem quod plurimi aliiquibus res timida aut turbidast:


perguntturbare usqueut ne quid possit conquiescere.

 1055

namscio equidem nullo pacto iam esse posse haec clam senem.


nonamicus alius quisquamst *

 15

aut*


pro*

 1060

illequi * ero simul. *


praeoccupaboatque anteveniam et foedus feriam. me moror.


sedquid hoc estquod foris concrepuit proxima vicinia?

 20

erusmeus hic quidem est. gustare ego eius sermonem volo.


Theopropides 


Ilicointra limen isti astateutcum extemplo vocem

 1065

continuoexiliatis. manicas celeriter conectite.


egoillum ante aedis praestolabor ludificatorem meum


cuiusego hodie ludificabor coriumsi vivoprobe.

 25

Tr. 


Respalam est. nunc te videre meliust quid agasTranio.


Th. 


Docteatque astu mihi captandumst cum illoubi huc advenerit.

 1070

nonego illi extemplo hamum ostendamsensim mittam lineam.


dissimulabome horum quicquam scire.  Tr. O mortalemmalum


alterhoc Athenis nemo doctior dici potest.

 30

verbailli non magis dare hodie quisquam quam lapidi potest.


adgrediarhominemappellabo.  Th. Nunc ego ille hucveniat velim.


Tr. 

 1075

Siquidempol me quaerisadsum praesens praesenti tibi.


Th. 


EugeTranioquid agitur?  Tr. Veniunt rurerustici.


Philolachesiam hic aderit.  Th. Edepol mi opportuneadvenerit.

 35

nostrumego hunc vicinum opinor esse hominem audacem et malum.


Tr. 


Quidum?  Th. Quianegat novisse vos.  Tr. Negat?  Th. Necvos sibi

 1080

nummumumquam argenti dedisse.  Tr. Abiludis mecredo haud negat.


Th. 


Quidiam?  Tr. Scioiocaris nunc tu. nam illequidem <edepol> haud negat.


Th. 


Immoedepol negat profectoneque se hasce aedis Philolachi

 40

vendidisse.  Tr. Ehoan negavit sibi datum argentumobsecro?


Th. 


Quinius iurandum pollicitust dare sesi vellemmihi

 1085

nequese hasce aedis vendidisse neque sibi argentum datum [est].


** *


Th. 


Dixiego istuc idem illi.  Tr. Quidait?  Th. Servos pollicitust dare

 45

suosmihi omnes quaestioni.  Tr. Nugas. numquamedepol dabit.


Th. 


Datprofecto.  Tr. Quin i cum illo in ius. sineinveniam.  Th. Mane.

 1090

experiarut opinor. certum est.  Tr. <Immo>mihi hominem cedo.


velhominem iube aedis mancipio poscere.  Th. Immohoc primum volo


quaestioniaccipere servos.  Tr. Faciundum edepolcenseo.

 50

Th. 


Quidsi igitur ego accersam homines?  Tr. Factumiam esse oportuit.


egointerim hanc aram occupabo.  Th. Quidita?  Tr. Nullam rem sapis.

 1095

neenim illi huc confugere possintquaestioni quos dabit.


hicego tibi praesidebone interbitat quaestio.


Th. 


Surge.  Tr. Minime.  Th. Neoccupassisobsecroaram.  Tr. Cur?  Th. Scies.

 55

quiaenim id maxime volout illi istoc confugiant. sine:


tantoapud iudicem hunc argenti condemnabo facilius.


Tr. 

 1100

Quodagas id agas. quid tu porro serere vis negotium?


nescisquam metuculosa res sit ire ad iudicem?


Th. 


Surgedumhuc igitur. consulere quiddam est quod tecum volo.

 60

Tr. 


Sictamen hinc consilium dedero. nimio plus sapio sedens.


tumconsilia firmiora sunt de divinis locis.


Th. 

 1105

Surgene nugare. aspicedum contra me.  Tr. Aspexi.  Th. Vides?


Tr. 


Video.huc si quis intercedat tertiuspereat fame.


Th. 


Quidum?  Tr. Quianil <illi> quaesti sit. mali hercle ambo sumus.

 65

Th. 


Perii.  Tr. Quidtibi est?  Th. Dedisti verba.  Tr. Quitandem?  Th. Probe


medemunxti.  Tr. Vide sissatine recte: nummucci fluont?


Th. 

 1110

Immoetiam cerebrum quoque omne e capite emunxti meo.


namomnia male facta vestra repperi radicitus


nonradicitus quidem hercleverum etiam exradicitus.

 70

Tr. 


Numquamedepol hodie <hincsi vivo> invitus desistam tibi.


Th. 


Iamiubebo ignem et sarmentacarnifexcircumdari.


Tr. 

 1115

Nefaxisnam elixus esse quam assus soleo suavior.


Th. 


Exemplaedepol faciam ego in te.  Tr. Quia placeoexemplum expetis?


Th. 


Loquere:quoius modi reliquiquom hinc abibamfilium?

 75

Tr. 


Cumpedibusmanibuscum digitisauribusoculislabris.


Th. 


Aliudte rogo.  Tr. Aliud ergo nunc tibirespondeo.

 1120

sedeccum tui gnati sodalem video huc incedere


Callidamatem:illo praesente mecum agitosi quid voles.



Atto 5Scena 2

Callidamates 


Vbisomno sepelivi omnem atque edormivi crapulam


Philolachesvenisse <dixit> mihi suom peregre huc patrem


quoquemodo hominem ad<venientem> servos ludificatus sit

 1125

aitse metuere in conspe<ctum sui patris pr>ocedere.

 5

nuncego de sodalitate solus sum orator datus


quia patre eius conciliarem pacem. atque eccum optime.


iubeote salvere et salvos cum advenisTheopropides


peregregaudeo. hic apud nos hodie cenessic face.


Th. 

 1130

Callidamatesdei te ament. de cena facio gratiam.

 10

Call. 


Quinvenis?  Tr. Promitte: ego ibo pro tesitibi non libet.


Th. 


Verberoetiam inrides?  Tr. Quian me pro te ire adcenam autumo?


Th. 


Nonenim ibis. ego ferare faxout meruistiin crucem.


Call. 


Agemitte ista ac te ad me ad cenam dic venturum.  Tr. Quidtaces?


Call. 

 1135

Sedtuistuc quid confugisti in aram?  Tr. Inscitissimus

 15

adveniensperterruit me. loquere nunc quid fecerim:


nuncutrisque disceptator eccum adestage disputa.


Th. 


Filiumcorrupisse aio te meum.  Tr. Ausculta modo.


fateorpotavisseamicam liberasse absente te

 1140

faenoreargentum sumpsisse; id esse absumptum praedico.

 20

numquidaliud fecit nisi quod [faciunt] summis gnati generibus?


Th. 


Herclemihi tecum cavendum estnimis qui es orator catus.


Call. 


Sineme dum istuc iudicare. surgeego isti adsedero.


Th. 


Maximeaccipito hanc <tute> ad te litem.  Tr. Enimistic captio est.

 1145

facego ne metuam * ut tu meam timeas vicem.

 25

Th. 


Iamminoris <omnia alia fa>cioprae quam quibus modis


meludificatust.  Tr. Bene hercle factumetfactum gaudeo:


sapereistac aetate oportetqui sunt capite candido.


Th. 


Quidego nunc faciam?  Tr. Si amicus Diphilo autPhilemoni es

 1150

dicitoeisquo pacto tuos te servos ludificaverit:

 30

optumasfrustrationes dederis in comoediis.


Call. 


Taceparumpersine vicissim me loquiausculta.  Th. Licet.


Call. 


Omniumprimum sodalem me esse scis gnato tuo.

 1155

isadiit menam eum prodire pudet in conspectum tuom


proptereaquia fecit quae te scire scit. nunc te obsecro

 35

stultitiaeadulescentiaeque eius ignoscas: tuost;


scissolere illanc aetatem tali ludo ludere.


quidquidfecituna nobiscum fecit: nos deliquimus.

 1160

faenussortem sumptumque omnemqui amica <empta> estomnia


nosdabimusnos conferemusnostro sumptunon tuo.

 40

Th. 


Nonpotuit venire orator magis ad me impetrabilis


quamtu; neque <iam> illi sum iratus neque quicquam suscenseo.


immome praesente amato bibitofacito quod lubet:

 1165

sihoc pudetfecisse sumptumsupplici habeo satis.


Call. 


Dispudet.  Tr. <Post>istam veniam quid me fiet nunciam?

 45

Th. 


Verberibuscaedere multum pendens.  Tr. Tamen etsipudet?


Th. 


Interimamhercle ego <te>si vivo.  Call. Facistam cunctam gratiam:


Tranioniamitte quaeso hanc noxiam causa mea.


Th. 

 1170

Aliudquidvis impetrari perferam a me facilius


quamut non ego istum pro suis factis pessumis pessum premam.

 50

Call. 


Mittequaeso.  Th. Istumne <ut mittam>?viden ut astat furcifer?


Call. 


Tranioquiescesi sapis.  Th. Tu quiesce hanc remmodo


petere:ego illumut sit quietusverberibus subegero.


Tr. 

 1175

Nihilopust profecto.  Call. Age iamsine te<hoc> exorarier.


Th. 


Noloores.  Call. Quaeso hercle.  Th. Noloinquamores.  Call. Nequiquam nevis.

 55

hancmodo noxiam unamquaeso<missam> fac causa mea.


Tr. 


Quidgravaris? quasi non cras iam commeream aliam noxiam:


ibiutrumqueet hoc et illudpoteris ulcisci probe.


Call. 

 1180

Sinete exorem.  Th. Age abiabi impune. em huichabeto gratiam.


spectatoresfabula haec est actavos plausum date.